Âm học
phòng nghe chính là “thiết bị” đầu tiên bạn cần đầu tư trong một hệ
thống âm thanh. Đúc kết từ những kinh nghiệm của một audiophile và cũng
là một ký giả uy tín của nhiều tạp chí chuyên ngành, Alan Sircom chia
sẽ với chúng ta những kiến thức cơ bản về âm học phòng nghe, đây chính
là chìa khóa để có âm thanh đẹp!
Alan
Sircom bắt đầu tham gia viết báo chuyên ngành về thiết bị âm thanh từ
đầu những năm 1990. Với hơn hai thập kỷ cầm bút, nghe và đánh giá hàng
trăm thiết bị âm thanh, ông có được cả kho kiến thức và kinh nghiệm về
hi-end audio. Hiện Alan là ký giả hoạt động tự do, cộng tác chính tại
tạp chí Hi-Fi Choice – Anh Quốc. Ông cho biết: “Đôi khi audiophile quá
chú trọng đến việc phối ghép các thiết bị mà quên đi một “thiết bị” rất
quan trọng chính là phòng nghe của mình. Các yếu tố như chất liệu làm
phòng, kích thước, vật liệu thẩm âm, bố trí hệ thống và vị trí ngồi
nghe… sẽ góp phần làm nên bức tranh hi-end sống động hoặc ngược lại phá
vỡ tất cả những nổ lực phối ghép cũng như chất lượng âm thanh của cả hệ
thống.
Tỉ lệ chuẩn của phòng nghe
Mặc
dù ít ai có điều kiện làm phòng chức năng nghe nhìn ngay khi xây nhà
nhưng nếu có thể sửa chữa một ít để hoàn thiện hơn thì trước tiên các
bạn nên tìm hiểu tỉ lệ chuẩn kích thước của phòng nghe. Theo tiêu chuẩn
của IEC (Ủy ban đo lường chất lượng quốc tế đối với các thiết bị điện
tử, thành lập từ năm 1906, có trụ sở chính đặt tại Geneva, Thụy Sĩ) một
phòng nghe lý tưởng có kích thước các chiều như sau: cao 3m, rộng 4,9m
và dài 7,3m. Theo tiêu chuẩn này thì đây là một phòng nghe có kích
thước lớn so với điều kiện nhà ở tại Việt
Nam, chúng ta có thể thiết kế phòng theo các chiều cao, ngang, dài theo tỉ lệ 1:1,6:2,5.
Để
phòng nghe đạt độ thẩm âm tốt hơn, chúng ta nên thiết kế 2 cạnh tường
và trần không song song, có thể dùng các vật liệu gỗ hoặc xi măng ốp
lên để tạo bề mặt gồ ghề, mức độ gồ ghề không nên đồng nhất. Cách làm
này sẽ tán âm và phá những điểm cộng hưởng rất hiệu quả. Ngoài ra, cần
chú ý tránh các cột nhà, hốc tường hoặc những khung của số lớn có bụt
ngồi, những điểm này sẽ làm nhiễu âm và gây mất cân bằng giữa hai kênh
trái phải. Đôi khi có những điểm cộng hưởng rơi ngay vào các hốc tường
hoặc các khoảng lõm gây méo trầm.
Tiêu âm phòng nghe
Khi
đã có được kết cấu phòng nghe với các tỉ lệ gần hoặc tương đương với tỉ
lệ chuẩn xem như chúng ta cơ bản đã có được “ngôi nhà” âm thanh của
mình. Nhà ở không thể để trống mà cần có các vật dụng trang trí nội
thất, tương tự như vậy một phòng nghe trống sẽ tạo nên những tiếng vang
do sóng âm dội từ hai mặt tường và trần. Theo Alan Sircom, chúng ta có
thể trang âm bằng các vật dụng rất đơn giản như: thảm, ghế sofa, các kệ
sách (bố trí dọc hai bên tường) hoặc dùng các vật tán âm chuyên nghiệp
hơn như: ống chân voi, mousse hút âm, kệ gỗ tán âm…. Tuy nhiên, tránh
lạm dụng bố trí quá nhiều vật tán âm, hút âm, phòng nghe của bạn sẽ trở
thành phòng “câm”, sân khấu thể hiện sẽ bị thu hẹp, mất độ sâu. Lúc này
phòng nghe của bạn không còn dành cho việc thưởng thức âm nhạc mà đã
trở thành phòng thu.
Ngoài
ra, theo kinh nghiệm của Alan Sircom, bạn không nên để các vật liệu hút
âm phía sau lưng loa vì loa cũng cần phải “thở”. Ngược lại, sau lưng vị
trí ngồi nghe nên tránh những vật có bề mặt nhẵn như kính.
“Bẻ gãy” những điểm phản xạ âm
Để
cải thiện hơn nữa chất lượng của phòng nghe, Alan Sircom sẽ hướng dẫn
chúng ta cách “bẻ gãy” những điểm phản xạ đầu tiên từ hai tường bên,
sàn và trần nhà. Việc xác định điểm phản xạ đầu tiên được thực hiện rất
đơn giản. Bạn chỉ cần ngồi vào vị trí, sau đó nhờ một người khác cầm
chiếc gương di chuyển dọc tường bên cho đến khi nào nhìn thấy loa
treble trong gương, vị trí gương lúc đó sẽ là điểm phản xạ đầu tiên.
Điểm phản xạ này chính là vị trí hiệu quả nhất để đặt các vật tán âm
như kệ sách, kệ CD…. Sau khi cắt được điểm phản xạ âm đầu tiên, bạn sẽ
cảm nhận ngay sự thay đổi về sân khấu trình diễn do giảm được các sóng
phản xạ gây nhiễu. Để khử phản xạ sàn và trần, ngay tại điểm phản xạ
đầu tiên ứng với sàn của phòng nghe, chúng ta có thể bố trí thêm một
tấm thảm dầy hoặc bàn trà với một số vật dụng trang trí lô nhô trên bàn.
Thế
nhưng trước khi loại bỏ điểm phản xạ âm, các bạn cũng cần biết cách xác
định vị trí ngồi nghe hợp lý nhất. Alan Sircom cung cấp cho chúng ta số
38 thần kỳ. 38% chiều dài phòng nghe chính là vị trí ngồi hợp lí, tại
điểm này, dải trầm thể hiện mượt và ít cộng hưởng nhất nhưng bạn cũng
nên di chuyển ghế ngồi tới hoặc lùi để có thể tự tìm được không gian
trình diễn hoàn hảo. 38% cũng là vị trí thích hợp nhất để đặt loa (tính
từ cuối phòng nghe), cũng tùy vào đặc tính riêng của loa mà chúng ta sẽ
linh hoạt thay dịch chuyển điểm đặt loa. Con số 38% được các chuyên gia
về âm thanh và kỹ sư thu âm sử dụng khi set-up hệ thống của mình.
Hãy
kiểm tra lại phòng nghe của mình và thử ứng dụng những kinh nghiệm của
Alan Sircom, chúc các bạn thành công và có được một bức tranh âm thanh
thật đẹp!